บ้านฟ้าหยาด

ชุมชนบ้านฟ้าหยาด หมู่ที่ 1 ตำบลฟ้าหยาด อำเภอมหาชนะชัย จ.ยโสธร

ประวัติความเป็นมา

ความเป็นมาของบ้านฟ้าหยาด มีประวัติโดยย่อว่า เมื่อช่วงปลายรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 4 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์นั้น เมืองอุบลราชธานี มีพระบรมราชนุวงศา เป็นเจ้าเมืองท่านมีบุตรหลายคนที่มีความสามารถเป็นเจ้าเมืองอุปฮาด (อุปราช) ประกอบกับในระยะนั้น บริเวณที่ตั้งอาณาเขตติดต่อกับจังหวัดศรีสะเกษในปัจจุบัน มีโจรผู้ร้ายชุกชุม ยากแก่การปกครองและปราบปราม จึงให้ท้าวปุตะ คำพูน (คำพูน สุวรรณกูฎ) ซึ่งเป็นบุตรออกไปสำรวจพื้นที่เพื่อจัดตั้งเมืองใหม่ ท้าวคำพูนได้ออกสำรวจพื้นที่และได้พิจารณาเห็นว่า “บ้านเวินชัย” (ปัจจุบันเป็นหมู่ที่ 5 บ้านผือฮี) มีทำเลเหมาะสมและมีแม่น้ำชีไหลผ่านสะดวก แก่การคมนาคมทางเรือ จึงได้ทำรายงานให้พระพรหมวงศา ขอจัดตั้งเมืองขึ้นที่บ้านเวินชัย โดยให้เป็นแขวงเมืองขึ้นต่อเมืองอุบลราชธานี และมีการย้ายเมืองมาตั้งที่บ้านฟ้าหยาด ในสมัยที่พระเรืองชัยขึ้นปกครองเมือง จนต่อมาเรียกว่าอำเภอมหาชนะชัย

ทั้งนี้เนื่องจากอำเภอมหาชนะชัย ตั้งอยู่บ้านฟ้าหยาด ตำบลฟ้าหยาด กระทรวงมหาดไทย จึงได้เปลี่ยนชื่ออำเภอมหาชนะชัยเป็น อำเภอฟ้าหยาด ตามประกาศกระทรวงมหาดไทยลงวันที่ 24 เมษายน พ.ศ. 2460 จนกระทั่งถึงวันที่ 17 เมษายน พ.ศ. 2482 กระทรวงมหาดไทยจึงได้เปลี่ยนชื่อจากอำเภอฟ้าหยาดเป็น “อำเภอมหาชนะชัย” อีกครั้งหนึ่ง และเมื่อวันที่ 1 มีนาคม พ.ศ. 2515  อำเภอมหาชนะชัย ได้ย้ายไปขึ้นกับจังหวัดยโสธรจนถึงปัจจุบัน

อัตลักษณ์ของชุมชน

อัตลักษณ์ของชาวบ้านฟ้าหยาดคือ การทำมาลัยข้าวตอกและประเพณีแห่มาลัย ที่มีปรากฏในพระไตรปิฎก ส่วนที่ว่าด้วย พระสุตตันตปิฎก บทปรินิพพานสูตร กล่าวคือ ดอกมณฑารพ เป็นดอกไม้บนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์มีความสวยงามและมีกลิ่นหอมเป็นพิเศษ เวลาที่ดอกมณฑารพบาน หรือร่วงหล่นก็ด้วยมีเหตุการณ์สำคัญเกี่ยวข้องกับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เช่น ประสูติ ตรัสรู้ ทรงแสดงพระธัมมจักกัปปวัตตนสูตร  จาตุรงคสันนิบาต และปรินิพพาน ดอกมณฑารพจึงจะร่วงหล่นมายังโลกมนุษย์

ดังนั้นเพื่อเป็นการรำลึกถึงพระปัญญาธิคุณ พระกรุณาธิคุณ และบริสุทธิคุณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ชาวบ้านฟ้าหยาดจึงได้พากันนำเอาข้าวตอกมมาสักการะบูชาแทนดอกมณฑารพ เพราะ  ถือว่า ข้าวเป็นสิ่งที่มีคุณค่าและเป็นของสูงที่มุนษย์ขาดไม่ได้  ซึ่งชาวบ้านฟ้าหยาดได้นำข้าวตอกมาประดิษฐ์ตกแต่งให้เป็นมาลัยที่สวยงามจัดขบวนฟ้อนรำแห่ไปถวายวัด และสถานที่สำคัญ ๆ ในวันมาฆบูชาของทุกปี  จึงเป็นที่มาของงาน “บุญมาลัยข้าวตอก” ประเพณีหนึ่งเดียวในโลก สืบต่อกันทุกปี

สำหรับอุปกรณ์สำคัญในการทำมาลัยข้าวตอก ได้แก่ เมล็ดข้าวเปลือก ที่ต้องเป็นข้าวเหนียว และที่มีเม็ดสวยคือพันธ์ กข 6 และพันธุ์สีเหลือง นอกจากนี้ ยังมี เตาถ่าน หม้อดิน ก้านกล้วย  สำหรับคั่วข้าวตอก เข็มและด้ายสีขาวสำหรับนำมาร้อยข้าวตอกเป็นมาลัย ซึ่งขั้นตอนที่คั่วข้าวจนแตกเป็นดอกสีขาวเรียกข้าวตอกแตก โดยปัจจุบันมาลัยข้าวตอกมี 3 ประเภท ได้แก่มาลัยดั้งเดิม มาลัยข้อ มีลักษณะมัดกันเป็นข้อ และมาลัยสายฝน มีลักษณะยาวเป็นสายฝน

แหล่งท่องเที่ยวและผลิตภัณฑ์โดยชุมชน

ท่องเที่ยวฆาราวาสวิถีพุทธเชื่อมโยงกับชุมชนบ้านฟ้าหยาด คือการไปเที่ยวชมพิพิธภัณฑ์ มาลัยข้าวตอก ภายในวัดหอก่อง ซึ่งเป็นสถานที่เก็บรวบรวมมาลัยข้าวตอก หลังจากพิธีแห่ไปถวายวัดแล้ว ซึ่งรวมถึงมาลัยข้าวตอกที่ชนะการประกวดได้รางวัลชนะเลิศและรองชนะเลิศ ทั้งแบบมาลัยข้อ และมาลัยสาย โดยจะแสดงไว้ให้ประชาชนและนักท่องเที่ยวได้สัมผัสความสวยงามไปจนถึงงานประเพณีแห่มาลัยข้าวตอกที่จะเวียนมาถึงในครั้งต่อไปของทุกปี  นอกจากนี้นักท่องเที่ยวยังจะได้พักโฮมสเตย์ภายในหมู่บ้าน ที่นักท่องเที่ยวจะได้ร่วมทำกิจกรรมและสัมผัสธรรมชาติที่สมบูรณ์ด้วยทุ่งนา และผืนป่าริมฝั่งแม่น้ำต่าง ๆ และยังสามารถซื้อผลิตภัณฑ์ชุมชน มาลัยข้าวตอก สบู่ โลชั่นจากน้ำไผ่ ไปเป็นของฝากและของใช้ในราคาที่สัมผัสได้

ข้อมูลการติดต่อ  

  • ชุมชนบ้านฟ้าหยาด หมู่ที่ 1 ตำบลฟ้าหยาด อำเภอมหาชนะชัย จ.ยโสธร
  • นางสุวรรณา ศิลาพล  โทรศัพท์  0923873219
  • สำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอมหาชนะชัย จังหวัดยโสธร โทรศัพท์  045799113,  0818224238

Leave a Reply